آیندهنگاری توسعه صنعت نفت و گاز با روش دلفی
صنعت نفت و گاز شریان اصلی اقتصاد قزاقستان محسوب میشود و چهل و چهار درصد درآمدهای مالیاتی این کشور را تامین میکند. بیش از هفتاد هزار نفر در این حوزه مشغول به کار هستند و اقتصاد ملی وابستگی عمیقی به این بخش دارد. تحولات سریع فناوری و نوسانهای بازار انرژی آینده این صنعت را با ابهامهای فراوانی روبهرو کرده است. استفاده از رویکردهای آیندهپژوهی و آیندهنگاری راهکار بسیار مناسبی برای مدیریت این عدمقطعیتها و ترسیم چشماندازهای روشنتر به شمار میرود. این مطالعات کمک میکنند مسیرهای جایگزین با دقت بیشتری بررسی شوند و مدیران بتوانند استراتژیهای کارآمدتری طراحی کنند.
کاربرد روش دلفی در پروژههای آیندهپژوهی صنعت
گروهی از پژوهشگران برای تدوین راهبرد توسعه ملی از روش دلفی بهره بردهاند. در این پیمایش تخصصی ۲۱۱ کارشناس خبره شامل نمایندگانی از اتحادیهها و جوامع محلی و بخش آموزش حضور داشتند و ۷۵ نفر نیز در یک نشست هماندیشی برای طراحی آینده مشارکت کردند. تلفیق خرد جمعی با تحلیل دادههای موجود کمک میکند تصویرهای واقعبینانهتری از روندها شکل بگیرد. تفاوت ظریفی میان پیشبینیهای سنتی و پروژههای آیندهنگاری وجود دارد. پیشبینیهای رایج معمولاً بر اساس برونیابی دادههای گذشته انجام میشوند اما آیندهپژوهی بر ساختن سناریوهای محتمل و مطلوب تمرکز دارد. هدف اصلی در اینجا طراحی یک استراتژی اقدام برای زمانهای مواجهه با ناشناختهها است. این مراحل در یک ساختار منظم پیش میروند و مسیر تحقیق را از تحلیل اولیه تا رسیدن به چشمانداز نهایی هدایت میکنند. نمودار فلوچارت زیر پیوستگی این مسیر اجرایی را به خوبی به تصویر میکشد.
مدیریت مرزهای نوآوری در برنامههای آیندهنگاری
یکی از پایههای اصلی این پژوهش استفاده از اصل مایا در ترویج نوآوری است. این مفهوم به معنای طراحی پیشرفتهترین حالت ممکن در عین پذیرفتنی بودن آن برای کاربران است. معرفی تغییرات بزرگ معمولاً با مقاومت بدنه صنعت روبهرو میشود. پیادهسازی این الگو در آیندهنگاری کمک میکند نوآوریها الهامبخش باشند و همزمان حس بیگانگی ایجاد نکنند. این روش مرزهای نوآوری را به محدودههای مجزایی تقسیم میکند تا گذار به آینده هموارتر شود. سازمانها با درک این مرزها میتوانند سرمایهگذاریهایشان را هوشمندانهتر هدایت کنند. هرم مفهومی زیر سلسلهمراتب این مرزها را از منطقه نزدیک توسعه تا فرصتهای تحولآفرین نشان میدهد.
ارزیابی ریسکها و روندهای کلان با ابزارهای آیندهپژوهی
متخصصان در این مسیر آیندهپژوهی روندهای متعددی را برای شکلدهی به مسیر صنعت شناسایی کردهاند. افت کیفیت هیدروکربنها و کاهش ذخایر اثباتشده میدانهای قدیمی یکی از چالشهای اصلی ارزیابی میشود. با حفظ روند فعلی تولید ذخایر کشفشده قزاقستان تقریباً برای سی تا سی و پنج سال آینده دوام خواهند آورد. مقررات زیستمحیطی سختگیرانهتر میشوند و حدود ۸۵ درصد کارشناسان این موضوع را یکی از محرکهای اصلی دگرگونی میدانند.
شناسایی خطرهای بالقوه بخش جداییناپذیری از این فرآیند محسوب میشود. ارزیابیهای صورتگرفته نشان میدهند ضعف در بومیسازی فناوریهای جدید میتواند ریسکهای بحرانی برای این بخش ایجاد کند. بروز اختلاف منافع میان شرکتهای ملی و جوامع محلی نیز یکی دیگر از تهدیدهای جدی در مسیر توسعه ارزیابی شده است. کارشناسان مواردی مانند فجایع زیستمحیطی و موانع تجاری را هم در دسته خطرهای تاثیرگذار قرار میدهند. آگاهی از این موانع به مدیران فرصت میدهد برنامههای جبرانی مناسبی طراحی کنند. ماتریس زیر شدت و احتمال وقوع این ریسکها را به تفکیک دستهبندی کرده است تا ارزیابی آنها سادهتر شود.
دستاوردهای آیندهنگاری برای توسعه میدانهای دیجیتال
تصویر پالایششده آینده ترکیبی از نظارت هوشمند و مدیریت کلاندادهها را نشان میدهد. نزدیک به ۹۰ درصد افراد حاضر در این پنل باور دارند میدانهای دیجیتال و تولید بدون سرنشین آینده را شکل خواهند داد. تعداد نقاط تصمیمگیری برای مدیریت میدانها کاهش مییابد و به یک مرکز کنترل عملیات یکپارچه منتقل میشود. این مراکز عملکردی شبیه برج مراقبت فرودگاهها خواهند داشت و تمام فرآیندهای استخراج و پالایش را رهبری میکنند. چاههای هوشمند نسل جدید با داشتن هزاران حسگر میتوانند با محیط سازگار شوند و اطلاعات حیاتی را لحظهبهلحظه بفرستند.
نفوذ فناوریهای دیجیتال تقاضا برای نیروهای آشنا به نرمافزار را به شدت بالا برده است. گذار از اتوماسیون جامع به سمت سیستمهای یکپارچه اطلاعاتی نیازمند تخصصهای تازهای است. کارکنان نسل جدید انتظارات متفاوتی دارند و مرزهای کار و زندگی شخصی برای آنها کمرنگتر شده است. نیاز به بازآموزی مداوم مهارتها کاملاً احساس میشود و شرکتها بهتر است برای آموزش نیروی انسانی برنامهریزی کنند. پهپادها نیز در بازرسی سایتهای پرخطر و انتقال قطعات مسئولیتهای بیشتری بر عهده میگیرند. تمامی این ابعاد در یک چارچوب تحلیلی گردآوری شدهاند تا مسیر پیش رو مشخصتر شود. بلوکهای رنگی در تصویر زیر ابعاد گوناگون این چشمانداز را برای صنعت نفت و گاز تفکیک کردهاند.
چشمانداز نهایی این فرآیند آیندهنگاری یک محیط تولید کاملاً خودکار را ترسیم میکند. در این فضای کاری یک مدیر بخش با دانش مهندسی نرمافزار بر عملکرد سیستمها نظارت کامل دارد. کاربرد مستمر دستاوردهای آیندهپژوهی سازمانها را برای رویارویی با سناریوهای مختلف آماده میسازد و انعطافپذیری آنها را در برابر تغییرات پیشبینینشده افزایش میدهد.